|
Genel Bilgi
Ağrı İli,
Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan bir ildir.
Adını, içinde bulunan Ağrı Dağı'ndan almıştır. 1834 yılında
bucak, 1869 yılında ilçe olan Ağrı, 1927 yılında il
olmuştur.
Orta Asya'dan gelen kavimlerin Anadolu'ya girişleri
sırasında Ağrı, bir geçiş oluşturmuş, dolayısıyla birçok
medeniyete sahne olmuştur. Ancak bu medeniyetler Ağrı'yı bir
giriş kapısı olarak gördüklerinden burada çok köklü bir
uygarlık oluşturamamışlardır.
Bölgede egemenlik kurdukları sanılan Hititler'in güçlerini
yitirmeleri üzerine, M.Ö.1340-M.Ö.1200 tarihleri arasında
Hurriler bölgeye yerleşmişlerdir. Hurriler krallık merkezi
olan Urfa'dan uzak olan Ağrı'yı ellerinde tutamamışlardır.
En köklü uygarlığı Urartular oluşturmuştur. Urartu'nun Van
Gölü'nün kuzey ve kuzeydoğusundaki ülkeler üzerine, Kral
İspuini ( M.Ö.825-M.Ö.810 ) döneminde seferler başlamış,
Kral Menua (M.Ö. 810-M.Ö. 786 ) döneminde bu akınlar daha da
ağırlık kazanmıştır. Kuzeye ve kuzeydoğuya giden yollar
üzerinde inşa edilen kaleler, buraya yapılan seferlerin
önceden planlandığını göstermektedir. Ağrı Dağı'nın
yamaçlarında, Karakoyunlu ve Taşburun köylerinin arasında
ele geçen bir Urartu yazıtı Kral Menua'nın bu bölgedeki
egemenliğinin kesin kanıtıdır. |
 |
|
M.Ö.712
yıllarında Kızılırmak boylarına kadar uzanan Kimmerler,
Ağrı'da geçici de olsa bir hakimiyet kurmuşlardır. Medler (M.Ö.708-M.Ö.555)
Asur Devleti'nin yıkılması ile birlikte bir yayılma sürecine
girmiş, bunun sonucu olarakta Ağrı ve çevresini topraklarına
katmışlardır. Medler'in yıkılması ile birlikte Persler;
Büyük İskender'in Pers Kralı lll. Darius'u (M.Ö. 331)
yenerek Anadolu'yu ele geçirdiği zamana kadar yaklaşık iki
yüzyıl kadar bölgede yaşamışlardır. Büyük İskender'in ölümü
üzerine oluşan boşluktan faydalanan Ermeniler bölgeyi ele
geçirmişlerdir.
Doğu Anadolu'ya gelip yerleşen ilk Türk topluluğu M.Ö.680
yılında bölgeye gelen Sakalardır. Murat Nehri ve Doğubeyazıt
çevrelerine kısa sürede yerleşmişlerdir. Daha sonraları
Arsaklılar ve Artaksıyaslı Krallığı, Ağrı ve çevresine hakim
olmuştur.
Bölge, Halife Osman zamanında islam orduları tarafından
fethedilmiştir. 872 yılına değin Abbasilerin kontrolü
altında kalan Ağrı, daha sonra Bizans'ın kontrolüne
geçmiştir.
1071 Malazgirt Savaşı sonrası bölgeye Türk boyları gelmeye
başlamıştır. Ağrı, yüzyıla yakın bir süre Sökmenli
Devleti'nin sınırları içine girmiştir. 1027-1225 yılları
arasında Ani Atabekleri, 1239'da Cengizliler, 1256-1358
yılları arasında İlhanlılar ve Celaliler Ağrı'da hüküm
sürmüşlerdir. İlhanlılar bazen kurultaylarını Ağrı Dağı'nda
yapmış, Anadolu ve İran'ı buradan yönetmişlerdir. 1393'de
Moğol hakanı Aksak Timur, Ağrı bölgesini ele geçirmiştir.
1405-1468 tarihleri arasında Ağrı, Karakoyunlu toprakları
içinde yer almış, Karakoyunlular yıkılınca Ağrı
Akkoyunlular'ın egemenliğine geçmiştir. Ağrı, Yavuz Sultan
Selim tarafından Çaldıran Savaşı sonrası Osmanlı
topraklarına katılmıştır.
Osmanlı döneminde Şorbulak olarak anılan ilin adı, Ermeniler
zamanında Karakilise olarak değiştirilmiştir. Kazım
Karabekir Paşa zamanında Karakilise ismi değiştirilerek
Karaköse diye adlandırılmıştır.
Nuh Tufanı ile ilgisinden dolayı Tevrat'ta adı geçen Ararat
Dağı ve ülkesinin, Ağrı ve çevresinin olduğu sanılması
dolayısıyla Ağrı'ya batılılar tarafından Ararat da
denilmektedir. 5165 m. yüksekliğiyle Türkiye'nin en büyük
dağı olan Ağrı Dağı da il sınırlarındadır. Bugün hükümet
ağrıya bir üniversite kurma kararını meclisten geçirdi.öyle
zannediyorum ki bu karar yakın zamanda gerçekleşecek olan
seçim öncesi bir yartırım olmaktan öte başka bir anlam ifade
etmiyor |
